مقاله جامع هوش چیست؟

هوش ^[1] چیست؟

مبحث هوش یکی از بحث­انگیزترین مباحث روانشناسی معاصر است. قرن­ها است که فیلسوفان، درباره ماهیت هوش، به نظریه­پردازی­های ذهنی اکتفا کرده­اند، اما روانشناسان تلاش خود را به اندازه­گیری عینی و دقیق آن معطوف داشته­اند. آزمون­های هوشی، که در اوایل قرن بیستم تهیه شدند و به جهانیان عرصه گردیدند، از مهمترین دستاوردهای رشته روانشناسی به شمار می­آیند.

تعریف بینه و سیمون ^[2] از هوش: بینه و سیمون درست قضاوت کردن، درست درک کردن و درست استدلال کردن را فعالیت­های بنیادی هوش می­دانستند (1905) و بر همین اساس هوش از چهار استعداد، فهم، ابتکار، انتظار و استعداد توجیه فکر در جهت معین ترکیب یافته است .

تعریف لویس ترمن ^[3]: هوش "ظرفیت فرد در تفکر انتزاعی" است

تعریف گالتون ^[4]: هوش عبارت است از یک سلسله مهارت­های حرکتی و ادراکی استثنایی که نسل به نسل منتقل می­شود. از آن­جا که تمام اطلاعات از طریق حواس کسب می­شوند، بنابراین هر قدر دستگاه ادراکی فرد حساس­تر و دقیق­تر باشد، به همان نسبت از هوش بیشتری برخوردار می­شود. او، لقب باهوش را به افرادی اطلاق می­کرد که تیزی در حواس دارند .

تعریف گیلفورد: "گیلفورد اعتقاد دارد که می­توان هوش را در هر سنی توسعه داد، ولی باید در نظر گرفت که هوش توانایی چندگانه و گسسته است. این توانایی، در سه عنصر تولیدات محتویات و عملیات خلاصه می­شود که هر کدام از آن­ها سطوح یا زیرمجموعه­های گسسته و متعلق به خود را دارا هستند و مهم­ترین آن­ها توانایی در تولیدات است" .

تعریف پیاژه ^[5]: هوش توانایی سازگاری با محیط است.پیاژه هوش را مورد ویژه­ای از سازگاری بیولوژیکی تعریف می­کند در یک تعریف دیگر پیاژه معتقد است "هوش شکلی از تعادل است که به سوی سازگاری موفقیت­آمیز و تغییرات بین ارگانیسم و محیطش هدایت می­شود" .

تعریف کاپلان و سادوک ^[6]: "این دو مولف معتقدند هوش را می­توان توانایی شخص برای همگون­سازی معلومات واقعی، یادآوری حوادث گذشته دور و نزدیک، استدلال منطقی، ساختن و پرداختن مفاهیم (چه ارقام و چه کلمات)، تبدیل مفاهیم انتزاعی به لفظی و لفظی به انتزاعی، تحلیل و ساخت فرم­ها و مدارای با معنی و صحیح با مسائل و تقدم­هایی که در یک موقعیت خاص مهم فرض می­شوند تعریف نمود" .

بطور کلی تعاریف متعددی را که توسط روانشناسان برای هوش ارائه شده است می توان به سه گروه تربیتی(تحصیلی) تحلیلی و کاربردی تقسیم کرد:

 تعریف تربیتی هوش: به اعتقاد روانشناسان تربیتی هوش کیفیتی است که سبب موفقیت تحصیلی می شود و از این رو یک نوع استعداد تحصیلی بشمار می رود آنها برای توجیه این اعتقاد اشاره می کنند که کودکان باهوش نمره های بهتری در دروس خود می گیرند و پیشرفت تحصیلی چشمگیری نسبت به کودکان کم هوش دارند مخالفان این دیدگاه معتقدند که کیفیت هوش را نمی توان به نمره و پیشرفت تحصیلی محدود کرد زیرا موفقیت در مشاغل و نوع کاری که فرد قادر به انجام آن است و به گونه کلی پیشرفت در  موقعیت های زندگی بیشتر بستگی به میزان هوش دارد. .

 تعریف تحلیلی هوش: نظریه پردازان تحلیلی، هوش را توانایی استفاده از پدیده های رمزی و یا قدرت رفتار موثر و یا سازگاری با موقعیتهای جدید و یا تشخیص حالات و کیفیات محیط می دانند.«وکسلر» هوش را تفکر عاقلانه، عمل منطقی و موثر در محیط تعریف می کند .

 تعریف کاربردی هوش: در تعاریف کاربردی، هوش پدیده ای است که از راه تست های هوش سنجیده می شود و شاید عملی ترین تعریف برای هوش نیز همین باشد .